Stop met nep, terug naar de feiten

Er is een groeiend onbehagen over het toenemend gebruik van nep en leugens. Eldert slaat een brug tussen de stroom aan nepnieuws in 2016 en de controller als hoeder van de feiten in 2017.


Als er voor mij één woord uitspringt over 2016, dan is het wel het woord ‘nep’. Het kwam in veel gedaanten voorbij en had steevast het doel om verwarring te zaaien bij de ontvangers van de boodschap. Zo bleek het nieuws dat de paus Donald Trump zou steunen bij zijn verkiezingscampagne gebaseerd op een nepverhaal. Het nieuws dat er in  een pizzarestaurant in New York een kinderpornonetwerk zou zitten was nep. Dit escaleerde zelfs tot een heuse ‘pizzagate’. En in december leidde een bericht op internet dat Israël zou dreigen om Pakistan nucleair te vernietigen tot het dreigement vanuit Pakistan met een kernoorlog. Dat bleek ook een nepbericht te zijn. Het jaar 2016 is nu afgesloten en we hebben volop kunnen terugblikken op wat is geweest. Het wordt tijd om vooruit te kijken. Hoe houdt de controller nep buiten de poorten in 2017? Weer tijd voor een blik achter de cijfers.

Het ondermijnende effect van nepnieuws

Een hoax of nepnieuws heeft een hoog gehalte aan ’waar rook is, is vuur’. Waar geruchten over wangedrag of vreemde gebeurtenissen zijn, zal er ook wel iets mis zijn. We hebben in eerste instantie de neiging om te veronderstellen dat het wel eens waar zou kunnen zijn, ook al lijkt het een wat wonderlijk verhaal. Zo kwamen tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen diverse berichten langs die een hoax bleken, zoals het bericht dat de paus Trump zou steunen. Zou toch kunnen, want de paus en Trump zijn toch beiden conservatief? Of dat Hillary Clinton wapens had verkocht aan IS. Was er niet iets met haar e-mails? En in de Brexit campagne speelde nepnieuws ook een rol. Horden migranten uit andere EU-landen namen toch de jobs over van de Engelsen?

Ook dichtbij huis in Nederland is de hoax te vinden. In juli werd door een website gemeld dat de Nederlandse DJ Tiësto was omgekomen bij een auto-ongeluk in Amerika. De schrijver van het stuk deed gedetailleerd uit de doeken wat er was gebeurd en hoe DJ Tiësto op slag was overleden. Onmiddellijk deed het gerucht de ronde op Facebook, Google, Twitter en andere sociale media. Het duurde even voordat DJ Tiësto het bericht ontkracht had door op Facebook en Twitter te melden dat hij echt nog leefde.

Tekstvak:  Hoe meer we weten van nepnieuws, hoe meer we er achter komen dat het big business is geworden. Zo zijn er diverse websites die bewust onware berichten opkloppen en de wereld insturen om daarmee bezoekers te trekken. En de wet van internet is heel simpel: hoe meer bezoekers de site of de Facebookpagina trekt, hoe meer er te verdienen valt uit advertentie-inkomsten. De waarheid moet wijken voor het grote geld. Nep verkoopt. Ook in de Nederlandse politiek is het wezen van ‘nep’ binnen geslopen.

Het verontrustende van de stroom aan nepnieuws vind ik dat steeds minder mensen iets willen aannemen uit de media en nieuwsberichten in twijfel gaan trekken of het verkeerde gaan geloven. Dit kan volgens mij tot cynisme leiden. Voorbeeld: komt het CBS in december van 2016 met cijfers dat het aantal gevangenen met 8% is gedaald tot 39.970. Dan denk ik ‘mooi’. Maar dan is de politiebond er als de kippen bij om te zeggen dat dit niet klopt. De politiebond stelt dat het oplossingspercentage te laag is en dat er van cybercrime bijna geen aangifte wordt gedaan. Wat het CBS presenteert kan volgens de bond niet kloppen. Vervolgens wordt het een welles/nietes verhaal en gaat het niet meer over het oorspronkelijke bericht. Het CBS leek mij nou juist een degelijke nieuwsbron.

Met de controller in 2017 terug naar de feiten

Tekstvak:  Wat nu als deze twijfels aan de waarde van het nieuws de boardroom van de ondernemingen binnensluipt? Stel je de volgende situatie voor: de controller presenteert zijn maandcijfers aan het managementteam en vertelt over de resultaatontwikkeling van het bedrijf. Zichtbaar is dat de omzet achterblijft bij het budget en al een paar maanden achtereen terugloopt. De controller constateert ook een toenemend aantal klachten en afnemende klanttevredenheid en suggereert een verband. Wat gaan we daar aan doen? De manager Verkoop roept vervolgens dat hij vindt dat de cijfers niet kloppen en dat er een nepenquête is uitgevoerd. Grote kans dat er daarna niet meer gesproken wordt over of er echt sprake is van een verband, maar dat de discussie vooral gaat of de cijfers wel juist zijn. Aan het eind van de vergadering wordt besloten om nog eens naar de cijfers te kijken. We hebben het niet meer over de dalende omzet. En de manager komt er mee weg door de gecreëerde verwarring. Natuurlijk is dit een gemiste kans.

Ik pleit er daarom voor dat we in 2017 ons weer gaan beperken tot de feiten en stoppen met het verspreiden van nepnieuws of roepen dat van alles nep is. Met de uitspraak ‘mijn mening is ook een feit’ regeert de onderbuik. En dat stuurt gedrag. Alle reden dus dat het juist aan de controller binnen de organisatie is om als hoeder van de waarheid op te treden. Dat vraagt een scherpe, kritische houding ten aanzien van de cijfers versus fictie. Hij of zij moet er voor zorgen dat bijvoorbeeld de definities van KPI’s glashelder zijn en maar op één manier zijn uit te leggen. In de rapportages tellen alle getallen juist op. De analyses moeten kloppen en aan de andere kant kan de controller ook geen suggesties doen die gestoeld zijn op aannames. Hij of zij helpt bij het focussen op dezelfde doelen. Een mooie uitdaging dus voor de alerte financial in 2017!

 

Eldert de Jager

 

 

 

 

 

 

De schrijver

Eldert de Jager
Eldert de Jager is verbonden als partner en adviseur aan HighQ.
Neem contact op

Recente artikelen van Eldert de Jager

Populair